Smart Contract là gì? Cách hoạt động của hợp đồng thông minh

smart contract la gi

Smart Contract là gì và nó hoạt động như thế nào? Cùng Tài Chính 101 tìm hiểu ngay bài viết dưới đây.

Smart Contract là gì?

Smart Contract (Hợp đồng thông minh) là chương trình được chạy trên mạng blockchain. Hợp đồng thông minh giống hợp đồng kỹ thuật số bị bắt buộc thực hiện bởi bộ quy tắc cụ thể. Bộ quy tắc này do bộ mã máy tính xác định trước tất cả các nút (node) trong mạng phải sao chép và thực thi những quy tắc đó.  

Về bản chất, Smart Contract là đoạn mã chạy trên hệ thống blockchain, cho phép tạo ra giao thức Permissionless (không cần trao quyền). Điều đó nghĩa là: 

  • Hai bên trong hợp đồng có thể đưa ra cam kết qua blockchain không cần biết về danh tính hoặc tin tưởng lẫn nhau.
  • Họ đảm bảo nếu các điều kiện của hợp đồng không thỏa mãn, hợp đồng sẽ không thực thi.

Ngoài ra, việc sử dụng hợp đồng thông minh để loại bỏ nhu cầu đối với bên trung gian, giúp giảm đáng kể các chi phí hoạt động.

Mỗi blockchain có phương pháp triển khai hợp đồng thông minh khác nhau, ví dụ Cosmos có WASM, Polkadot có ink!,… Trong đó nổi bật nhất là Smart Contract chạy trên máy ảo Ethereum (Ethereum Virtual Machine – EVM).

Ai tạo ra Smart Contract?

Ý tưởng Smart Contract ban đầu được giới thiệu bởi Nick Szabo, nhà mật mã học nổi tiếng người Mỹ. Năm 1996, bài báo anh ấy về Smart Contract được xuất bản trên tạp chí Extropy, nơi anh ấy tiên lượng lợi ích và tính năng của ứng dụng hợp đồng blockchain. Sau đó, ông phát triển khái niệm này trong các bài báo những năm tiếp theo.

Ian Grigg và Gary Howland là người đóng góp khác cho Smart Contract. Họ xuất bản công trình của mình về Hợp đồng Ricardo như phần của hệ thống thanh toán Ricardo năm 1996.

Việc triển khai Smart Contract trở nên khả thi sau khi Bitcoin và chuỗi khối ra đời, tạo ra điều kiện thích hợp. Sự đổi mới này cuối cùng được phát sóng vài năm sau đó trong chuỗi khối Ethereum. Ngày nay, nhiều nền tảng thay thế cho phép người dùng tận dụng chức năng này, dù Ethereum vẫn là nền tảng tiên phong.

smart contract

Mục đích của Smart Contract trong Blockchain

Vì Smart Contract là chương trình chạy trên blockchain, nên người dùng cần gửi giao dịch đến blockchain để bắt đầu chương trình. Khi các mã được xác định và khóa logic, mới có thể chạy chương trình.

Nói chung, mục đích của Smart Contract là đơn giản hóa giao dịch kinh doanh giữa các bên bằng cách loại bỏ bên trung gian liên quan đến quy trình kinh doanh truyền thống. Các hợp đồng này mục đích giảm sự chậm trễ thanh toán, rủi ro sai sót và sự phức tạp của hợp đồng thông thường mà không ảnh hưởng đến sự xác thực và uy tín.

Lợi thế đặc biệt là cho phép thực hiện giao dịch đáng tin cậy mà không qua trung gian.

Smart Contract hoạt động thế nào?

Smart Contract hoạt động như chương trình tất định. Các Smart Contract thực thi một tác vụ cụ thể trong trường hợp thỏa mãn điều kiện nhất định. Do đó, hệ thống Smart Contract thường tuân theo câu lệnh “nếu… thì…”.

Trên Ethereum, Smart Contract chịu trách nhiệm thực thi và quản lý hoạt động diễn ra trên blockchain khi người dùng (address) tương tác với nhau. Bất kỳ địa chỉ nào không là smart contract được gọi là Tài khoản độc lập (Externally Owned Account – EOA). Do đó, smart contract do máy tính kiểm soát và EOA sẽ do người dùng kiểm soát.

Smart Contract Ethereum gồm một mã hợp đồng với hai khóa công khai:

  • Khóa công khai thứ nhất: khóa do người tạo hợp đồng cung cấp.
  • Khóa còn lại đại diện chính hợp đồng, khóa này có vai trò như mã định danh kỹ thuật số duy nhất cho Smart Contract.

Smart Contract được triển khai qua giao dịch blockchain và chúng được kích hoạt khi Tài khoản độc lập (EOA) hoặc Smart Contract khác call chúng. Tuy nhiên, kích hoạt đầu tiên từ phía EOA (người dùng).

>>> Ý ngĩa TPS đối với lĩnh vực tiện điện tử <<<

Các đặc điểm của Smart Contract

Smart Contract có một số tính năng đặc biệt đánh dấu chúng so với hình thức giao dịch tài chính khác:

  • Quyền tự chủ: Người dùng toàn quyền kiểm soát thỏa thuận của họ. Smart Contract là đảm bảo loại trừ khả năng bị can thiệp của bất kỳ bên thứ ba nào (nhà môi giới, luật sư, công chứng viên,…).
  • Bảo mật: Mục đích thiết yếu đảm bảo an toàn cho giao dịch. Thông tin được nhập vào chuỗi khối không bị xóa hoặc sửa đổi. Ngay khi một trong các bên vi phạm điều khoản của thỏa thuận, thỏa thuận vẫn nguyên vẹn.
  • Tốc độ: Xử lý tài liệu mất nhiều thời gian nếu thực hiện theo cách thủ công và điều này làm chậm quá trình hoàn thành của nhiệm vụ. Smart Contract giảm sự tham gia của cá nhân và tăng hiệu quả của tổng thể.
  • Tin cậy: Những người tham gia giao dịch không cần tin tưởng lẫn nhau hoặc bên thứ ba. Mạng phi tập trung cung cấp môi trường đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ không gặp sự cố hoặc chậm trễ.
  • Hiệu quả về chi phí: Nó loại bỏ chi phí giao dịch quá cao. Và do loại bỏ trung gian khỏi quy trình và hỗ trợ thỏa thuận.
  • Độ chính xác: Quá trình tự động hóa, do đó khả năng xảy ra sai sót của được giảm thiểu đáng kể.

Ưu và nhược điểm của Smart Contract

hop dong thong minh

Ưu điểm

Lợi thế của Smart Contract là rõ ràng và tạo cơ sở cho sự phổ biến ngày tăng của Smart Contract. Đó là quyền tự chủ, bảo mật, tốc độ hiệu suất cao và khả năng cắt giảm chi phí liên quan đến bên trung gian. Mọi người chọn chúng vì hứa hẹn giao dịch thương mại giá cả phải chăng, chính xác và hiệu quả.

Nhược điểm

  • Lỗi trên smart contract

Smart Contract cho phép loại trừ sự cố xảy ra do con người trong quá trình vận hành, điều đó đúng. Đồng thời, có thể có sai lầm và chỗ dễ bị tấn công trong chính mã Smart Contract. Những sai lầm này dẫn đến tổn thất lớn. Có nhiều ví dụ về thời điểm nền tảng bị tấn công và tiền bị đánh cắp do lỗi mã. Ví dụ vụ hack DAO nổi tiếng. 

  • Điều khoản mơ hồ

Tính hợp pháp của Smart Contract là điểm cần thảo luận. Không rõ chính phủ và cơ quan pháp luật nên xử lý và điều chỉnh thế nào khi chúng nằm ngoài hệ thống pháp luật tiểu bang. Đó là câu hỏi gây tranh cãi nếu họ có thể đủ điều kiện để trở thành hợp đồng của tổ chức chính phủ. Nằm ngoài hệ thống pháp luật có nghĩa bọn tội phạm có thể sử dụng công nghệ này cho hoạt động bất hợp pháp. Cuối cùng, bởi vì Smart Contract không phải lúc nào cũng màu đen và trắng. Do đó, điều khoản và điều kiện khá mơ hồ.

  • Bản chất không thể đảo ngược

Việc không thay đổi điều gì đó trong Smart Contract có thể là một bất lợi. Việc sửa lỗi và thay đổi điều khoản hợp đồng là một bài toán nan giải.

  • Sự xâm nhập quyền riêng tư

Minh bạch là điều tuyệt vời, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Đôi khi người dùng cần quyền riêng tư. Một số nền tảng cung cấp “Smart Contract riêng” cho người dùng của họ, thực tế là không bình thường. Bên cạnh đó, giới thiệu công nghệ mới có thể liên quan đến chi phí. Chỉ nhà phát triển có kinh nghiệm mới có thể tạo ra Smart Contract đáng tin cậy.

Lợi ích của Smart Contract

Smart Contract là ứng dụng tận dụng tất cả điểm mạnh của Blockchain mang lại vì vậy nó có nhiều lợi ích, dưới đây là các lợi ích chính.

  • Tự động hóa: Quá trình thực hiện hợp đồng là tự động. Đồng thời bạn là người tạo hợp đồng, không phải phụ thuộc vào môi giới hay bất kì ai khác. Như vậy, nó xóa bỏ những nguy cơ đến từ bên thứ ba.
  • Không bị thất lạc: Tài liệu được mã hóa trên cuốn sổ cái chung, nghĩa là không thể bị thất lạc. Với Blockchain, tất cả những người bạn đều có lưu lại tài liệu của các bạn.
  • An toàn: Blockchain đảm bảo an toàn cho tài liệu của các bạn. Không hacker nào có thể đe dọa chúng.
  • Tốc độ: Hợp đồng thông minh sử dụng ngôn ngữ lập trình, code phần mềm tự động hóa các điều khoản, tiết kiệm hàng tiếng đồng hồ cho công việc không cần thiết.
  • Tiết kiệm: Hợp đồng thông minh tiết kiệm cho hàng đống tiền nhờ xóa bỏ trung gian.
  • Chính xác: Hợp đồng tự động nhanh và rẻ hơn, còn tránh được lỗi thường thấy khi viết giấy tờ.
hop dong thong minh la gi

Để tạo một Smart Contract cần những gì?

Để tạo nên Smart Contract, cần phải có các yêu cầu sau:

  • Chủ thể hợp đồng: Smart Contract phải được cấp khả năng truy cập sản phẩm/dịch vụ liệt kê trong hợp đồng để tự động khóa hoặc mở khóa.
  • Chữ ký điện tử: Tất cả bên tham gia vào Smart Contract phải đồng ý triển khai thỏa thuận bằng khóa cá nhân (chữ ký điện tử) của họ.
  • Điều khoản hợp đồng: Điều khoản trong Smart Contract có dạng là chuỗi các hoạt động. Và bên tham gia hợp đồng phải ký chấp nhận nó.
  • Nền tảng phân quyền: Smart Contract sau hoàn tất được tải lên Blockchain của nền tảng phân quyền tương ứng và được phân phối về cho node của nền tảng ấy.

Hợp đồng thông minh ERC-20

Các token phát hành trên blockchain Ethereum tuân theo tiêu chuẩn gọi là ERC20. Tiêu chuẩn này mô tả chức năng cốt lõi của tất cả token dựa trên Ethereum. Do đó, tài sản kỹ thuật số này được gọi là token ERC20 và phần lớn tiền mã hóa hiện nay sử dụng tiêu chuẩn này.

Nhiều công ty blockchain và công ty khởi nghiệp triển khai hợp đồng thông minh để phát hành token kỹ thuật số của họ trên Ethereum. Sau khi phát hành, phần lớn công ty này đã phân phối token ERC20 của họ thông qua sự kiện Huy động Vốn Ban đầu (ICO). Việc sử dụng hợp đồng thông minh phần lớn giúp công ty trao tiền và phân phối token theo cách thức không dựa trên sự tin cậy và hiệu quả.

Crypto và DApps nào sử dụng Smart Contract?

Dưới đây là tổng quan các blockchain có thể xử lý Smart Contract:

  • Bitcoin: Blockchain Bitcoin cho phép tài liệu xử lý dựa trên Smart Contract. Tuy nhiên, có hạn chế xử lý các tài liệu này.
  • NXT: NXT cung cấp mẫu cho Smart Contract. Tuy nhiên, có giới hạn trong việc lựa chọn vì không nhiều phòng để tùy chỉnh.
  • Ethereum: Ethereum phát triển mạnh nhờ Smart Contract vì nó hỗ trợ mã hóa và xử lý tiên tiến linh hoạt và hiệu quả. Tuy nhiên, nhược điểm là giá cả. Giả sử muốn tùy chỉnh cái gì đó, nhưng cần đóng góp ETH như khoản thanh toán cho sức mạnh máy tính để được thực thi.
  • Stellar: Đây là nền tảng Smart Contract lâu đời nhất, tốc độ và bảo mật cho là tốt hơn Ethereum. Nó tự hào có giao diện đơn giản và dễ sử dụng hơn. Tuy nhiên, nó không phù hợp phát triển hợp đồng phức tạp vì chủ yếu tạo điều kiện cho Smart Contract đơn giản hơn.

Một số dApps phổ biến dựa trên Smart Contract gồm nền tảng tài chính trực tuyến như MakerDAO và Compound, sàn giao dịch phi tập trung như Uniswap.

hop dong thong minh hoat dong nhu the nao

Ứng dụng của Smart Contract trong Crypto và lĩnh vực khác

Crypto

Về cơ bản, hầu hết ứng dụng được cung cấp bởi hệ thống tập trung đều có thể thiết kế tương tự và cung cấp bởi Smart Contract trên blockchain.

Smart Contract cho phép nhà phát triển có thể thiết kế ra nhiều trường hợp sử dụng khác nhau. Ví dụ: Ví tiền điện tử lưu trữ Coin & Token, sàn giao dịch phi tập trung (DEX), trò chơi (gaming), NFT,…

Lĩnh vực khác

1. Sử dụng cho các cuộc Bầu cử

Việc thao túng kết quả bầu cử rất khó, tuy nhiên có thể xảy ra, hợp đồng thông minh sẽ bao giờ có thể thao túng. Bởi vì phiếu vote được bảo vệ bởi sổ cái cần được giải mã và cần có một quyền truy cập đủ mạnh để tiếp cận. Và sự thực không ai nắm trong tay quyền lực như vậy trong blockchain.

2. Sử dụng cho các nhà quản lý

Blockchain không chỉ cung cấp sổ cái đáng tin cậy, mà còn loại bỏ rủi ro nhờ vào hệ thống tự động, minh bạch và chính xác. Thông thường, hoạt động kinh doanh không phải lúc nào cũng thuận lợi do đợi sự đồng thuận hay giải quyết vấn đề bên ngoài và nội bộ. Sổ cái Blockchain giải quyết việc này.

3. Logistics (Chuỗi cung ứng)

Chuỗi cung ứng trong doanh nghiệp nào đều là hệ thống kéo dài và gồm nhiều bộ phận khác nhau. Mỗi bộ phận có những công việc nhất định, phải làm tuần tự. Và được ghi lại để khi xảy ra phát sinh để biết vấn đề ở đâu.

Đây là quá trình dài hơi và kém năng suất, nhưng Smart Contract mỗi bộ phận tham gia có thể theo dõi tiến trình công việc để hoàn thành nhiệm vụ đúng hạn. Smart contract bảo đảm minh bạch trong điều khoản hợp đồng, chống gian lận.

Nó có thể cung cấp khả năng giám sát quá trình cung ứng nếu được tích hợp chung với Mạng lưới vạn vật kết nối Internet (Internet of Things).

4. Dịch vụ y tế

Với Smart Contract, hồ sơ bệnh lý của người bệnh được mã hóa và lưu trữ trên Blockchain với khóa riêng, chỉ người có khóa đó mới có thể truy cập xem hồ sơ được.

Đồng thời hóa đơn cho cuộc phẫu thuật được lưu trữ trên Blockchain và được tự động chuyển bên bảo hiểm. Sổ cái có thể được sử dụng trong việc quản lý chăm sóc y tế, ví dụ giám sát thuốc men, kết quả xét nghiệm và quản lý nguồn cung y tế.

Rủi ro của Smart Contract

rui ro smart contract

Smart Contract là đoạn mã chạy trên một Blockchain do người tạo ra, chúng không thông minh, chúng hoạt động theo cách nhà phát triển viết ra chúng, không phải cách nhà phát triển nghĩ chúng sẽ hoạt động. Vì vậy Hợp đồng thông minh có rủi ro vì bộ mã có khả năng bị tấn công, có lỗi. Điển hình là có nhiều vụ hack xảy ra năm 2021, khiến nhiều dự án bị thiệt hại nặng nề.

Ngoài ra, việc không sửa đổi nhược điểm cũng là thứ lưu ý. Nếu không may viết sai điều khoản nào, ví dụ như thời gian trả token các quỹ, team,… đồng nghĩa việc phải viết lại từ đầu.

Tương lai của Smart Contract

Rõ ràng khả năng nhận dạng Smart Contract chỉ phát triển theo thời gian. Tất nhiên, chúng không thay thế hoàn toàn hợp đồng giấy truyền thống vài năm tới, nhưng chúng sẽ tạo ra thị phần trên thị trường, đặc biệt khi mua hoặc trao đổi hàng hóa, dịch vụ và quyền. Không còn nghi ngờ gì, chúng xâm nhập ngày càng nhiều lĩnh vực cuộc sống con người.

Vấn đề pháp lý sẽ được giải quyết trong vài năm tới trên nhiều quốc gia vì chúng không thể tránh khỏi. Thậm chí ngày nay, Arizona và Nevada sửa đổi phiên bản tiểu bang của họ của Đạo luật giao dịch điện tử thống nhất (UETA) kết hợp các blockchains và Smart Contract rõ ràng.

Lời kết

Hy vọng bài viết này sẽ cung cấp đầy đủ các kiến thức và thông tin về Smart Contract đến với các bạn. Cảm ơn các bạn đã theo dõi bài viết này của Tài Chính 101.