Nợ công là gì? Tác động của nợ công đến nền kinh tế mới nhất

no cong la gi

Trong quá trình quản lý nền kinh tế thì không thể tránh khỏi việc huy động vốn từ các tổ chức trong và ngoài nước nhằm mục đích phát triển nền kinh tế nước nhà. Số tiền từ việc huy động vốn đó được gọi là nợ công. Vậy nợ công là gì? Nó có ảnh hưởng như thế nào đến nền kinh tế? Hãy cùng Tài Chính 101 tìm hiểu rõ hơn về nợ công qua bài viết dưới đây nhé!

Nợ công là gì?

Nợ công được định nghĩa là các khoản vay của nhà Nhà nước. Tổng các khoản vay từ trung ương đến địa phương của nợ công được bù đắp vào các khoản thâm hụt ngân sách.

no cong

Nợ công được tạo ra từ các khoản vay của Chính Phủ, hiện nay có hai cách vay nợ từ Chính Phủ là: phát hành trái phiếu Chính Phủ và vay trực tiếp.

Bản chất và mục đích của việc huy động nợ công

Bản chất của nợ công

Trên thực tế, khi nhu cầu chi tiêu của chính phủ quá lớn nợ công sẽ xuất hiện bởi chính phủ bắt buộc phải đi vay để bù đắp thâm hụt ngân sách khi chi tiêu vượt quá mức ngân sách. Và đồng nghĩa, nhà nước sẽ phải tăng thuế để khả năng hoàn nợ của chính phủ dễ dàng được thanh toán. Vì vậy, nợ công và mức thuế có mối quan hệ tỷ lệ thuận với nhau, khi nợ công càng nhiều thì mức thuế càng cao.

ban chat no cong

Mục đích của việc huy động nợ công

Mục tiêu của việc huy động này là nhằm phục vụ việc phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích chung. Nợ công là khoản vay được sử dụng cho mục đích chung của cả một quốc gia chứ không riêng một cá nhân nào. Do đó, các khoản vay phải được sử dụng một cách hợp lý phục vụ cho việc cân bằng ngân sách, phát triển kinh tế.

Phân loại nợ công

Có 3 loại nợ công:

  • Nợ Chính phủ: gồm nợ do Chính phủ phát hành công cụ nợ, nợ do Chính phủ ký kết thỏa thuận vay trong nước, nước ngoài, nợ của ngân sách trung ương vay từ quỹ dự trữ tài chính của Nhà nước, ngân quỹ nhà nước, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách.
  • Nợ được Chính phủ bảo lãnh: bao gồm nợ của doanh nghiệp được Chính phủ bảo lãnh và nợ của ngân hàng chính sách của Nhà nước được Chính phủ bảo lãnh.
  • Nợ chính quyền địa phương: bào gồm nợ do phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, nợ do vay lại vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài, nợ của ngân sách địa phương vay từ ngân hàng chính sách của Nhà nước, quỹ dự trữ tài chính cấp tỉnh, ngân quỹ nhà nước và vay khác theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước.

Trần nợ công 

Trần nợ công là tỷ lệ % tối đa của chỉ tiêu an toàn nợ công. Trong đó, mức an toàn nợ công là mức vay trong khả năng của chính phủ. Đồng thời, mức an toàn này thể hiện Chính phủ có đang trong ngưỡng an toàn trong các khoản nợ hay không. Nếu vượt qua ngưỡng này thì khả năng cao sẽ xảy ra tình trạng khủng hoảng nợ công.

Khủng hoảng nợ công 

Khủng hoảng nợ công xảy ra khi các quốc gia mất khả năng trả các khoản nợ của Chính phủ hoặc các khoản nợ do Chính phủ bảo lãnh.

Có thế nhận thấy khả năng trả nợ của Chính phủ có mối liên hệ chặt chẽ với mức tăng trưởng kinh tế của nhà nước. Bởi khi khoản nợ của chính phủ đã ở mức không an toàn so với quy mô nền kinh tế đồng thời kinh tế đạt ở mức tăng trưởng thấp thì khủng hoảng nợ công bùng nổ. Còn trong trường hợp mức tăng trưởng ở mức ổn định, nguồn thu của ngân sách nhà nước được đảm bảo thì các khả năng thanh toán các khoản nợ sẽ cao.

Đặc biệt, chính phủ sẽ phải chịu sức ép nặng nề từ các chủ thể cho vay tiền về lãi phát sinh khi xảy ra khủng hoảng nợ công.

Những dấu hiệu cơ bản nhận biết khủng hoảng nợ công như sau:

  • Lãi suất của trái phiếu Chính Phủ tăng mạnh, việc phát hành thêm trái phiếu khó khăn
  • Mức nợ công vượt quá ngưỡng an toàn và chính phủ không còn khả năng thanh toán các khoản nợ này khi đến hạn dẫn đến tình trạng thâm hụt ngân sách lớn
  • Chính phủ phải nhờ đến sự hỗ trợ tài chính từ các quốc gia khác và các tổ chức tài chính quốc tế
  • Hệ thống thể chế, giám sát tài chính không còn đuổi kịp sự biến động của thị trường tài chính
  • Tình trạng các nhà đầu tư thoái lui và nguy cơ xảy ra các cuộc đình công, biểu tình do lòng tin của nhà đầu tư cũng như công chúng đã giảm sút

Tác động của nợ công

Tác động tích cực

tac dong no cong
  • Tạo nguồn lực cho quốc gia, tăng cường ngân sách nhằm phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao khả năng huy động vốn đầu tư nước ngoài và đầu tư đồng bộ trong quốc gia.
  • Huy động vốn bằng cách phát hành trái phiếu chính phủ nhằm gia tăng ngân sách chính phủ để sử dụng cho các dự án phát triển đất nước.
  • Tận dụng triệt để sự hỗ trợ của các quốc gia, tổ chức tài chính trên thế giới.

Tác động tiêu cực

  • Gia tăng áp lực về trách nhiệm của Nhà nước về việc hoàn trả nợ công và nợ công có thể sẽ trở thành nợ xấu nếu như năng lực quản lý tài chính yếu kém.
  • Dễ xảy ra tình trạng tham nhũng, thất thoát lãng phí nếu không quản lý chặt chẽ các nguồn vay.
  • Dễ gây ra tình trạng thâm hụt ngân sách, nợ chồng nợ, hiệu ứng domino… nếu các khoản vay không được sử dụng hợp lý, đầu tư đúng chỗ.
  • Xếp hạng tín dụng của quốc gia bị mất.
  • Lãi suất trái phiếu chính phủ tăng dẫn đến việc GDP sụt giảm nghiêm trọng.

Tình hình nợ công tại Việt Nam

Theo thống kê của Bộ Tài Chính Việt Nam, nợ công của Việt Nam tính đến năm 2016 chiếm 63,7% GDP,  tính tới 31/12/2017 là 62,6% GDP. 

Cụ thể:

  • Nợ chính phủ: 51,8% GDP.
  • Nợ được chính phủ bảo lãnh: 10% GDP.
  • Nợ của chính quyền địa phương: 0,8% GDP.
  • Nợ nước ngoài của quốc gia: 45,2% GDP

Và trong báo cáo về tình hình nợ công năm 2021 và dự kiến năm 2022 cho thấy nợ công ước tính đến cuối năm 2012 chiếm khoảng 43,7% GDP.

Các rủi ro nợ công hiện hữu sau đại dịch Covid 19

tinh hinh no cong o viet nam

Mặc dù nợ công của Việt Nam được nhận xét là quản lý tốt và nằm trong mức an toàn nhưng vẫn tồn tại những rủi ro nhất định.

Phải kể đến là nghĩa vụ trả nợ tăng lên. Giai đoạn 2016-2020, tỷ lệ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với thu ngân sách nhà nước đã vượt ngưỡng 25% mà quy định cho phép. Tuy nhiên, điều này chưa thật sự đáng lo vì nguyên nhân là năm 2021 đa phần là các khoản trái phiếu chính phủ phát hành trước đây đáo hạn ở mức cao.

Hiện nay đại dịch Covid-19 vừa rồi ảnh hưởng không nhỏ đến kinh tế Việt Nam hơn hết là khả năng cân đối ngân sách. Mặt khác, còn tiềm ẩn rủi ro cho an ninh quốc gia, ảnh hưởng xấu đến sự tín nhiệm quốc gia.

Xuất phát từ các khoản nợ trong nước của Chính phủ do đến hạn trả nợ tập trung vào một số thời điểm trong năm dẫn đến rủi ro thanh khoản trong giai đoạn tới, tiềm ẩn nguy cơ rủi ro thanh khoản cho ngân sách nhà nước.

Lời kết

Hy vọng bài viết này sẽ cung cấp đầy đủ thông tin về nợ công và những vấn đề liên quan cho những ai quan tâm. Nợ công mang những lợi ích về kinh tế, xã hội cho các tổ chức, cá nhân và cũng mang đến những ảnh hưởng tiêu cực. Do đó, nếu nhà nước thực hiện công tác quản lý tài chính thiếu chặt chẽ thì có thể sẽ gây ra nhiều vấn đề khó lường dẫn đến các hệ luỵ như không cân bằng được cán cân ngân sách, đất nước không phát triển.