CPI là gì? Cách xác định chỉ số giá tiêu dùng chi tiết nhất

cpi la gi

CPI là chỉ số được sử dụng nhiều trong nền kinh tế vĩ mô. Thuật ngữ chắc hẳn đã rất quen thuộc với những người chuyên về lĩnh vực kinh tế. Tuy vậy, không phải ai cũng hiểu hết về CPI là gì và hiểu hết về chỉ số này. Thế nên, trong bài viết hôm nay Tài Chính 101 sẽ cung cấp mọi thông tin về khái niệm, ý nghĩa và cách xác định chỉ số CPI.

CPI là gì?

CPI là viết tắt của từ Consumer Price Index có nghĩa là chỉ số giá tiêu dùng. Chỉ số này được sử dụng để đo lường mức giá trung bình của hàng hóa, dịch vụ mà người tiêu dùng mua trong một thời điểm xác định. Đồng thời, nó còn phản ánh tốc độ thay đổi giá cả của một giỏ hàng hóa và dịch vụ điển hình cho cơ cấu tiêu dùng của xã hội. Ngoài ra, chỉ số CPI còn cho biết  khả năng nền kinh tế có bị lạm phát hoặc giảm phát hay không.

Khi nhìn chỉ số CPI từ góc độ của nền kinh tế vĩ mô, nó sẽ được tính ở những lĩnh vực như: quần áo, thực phẩm, giáo dục, dịch vụ y tế, phương tiện vận chuyển, giải trí…

CPI được tính căn cứ trên một giỏ hàng hóa đại diện nên chỉ số giá tiêu dùng không mang tính tuyệt đối đối so với toàn bộ nền kinh tế. Chỉ số giá tiêu dùng được sử dụng phổ biến để phản ánh mức giá.

Ý nghĩa của chỉ số CPI

cpi

Chỉ số giá tiêu dùng CPI có vai trò quan trọng khi đánh giá nền kinh tế của một quốc gia. 

Phản ánh sự thay đổi của thị trường

Chỉ số tiêu dùng CPI là một trong những chỉ số quan trọng phản ánh xu hướng và mức độ biến động của giá bán lẻ hàng hóa tiêu dùng và dịch vụ. Nó được sử dụng để theo dõi về mức độ thay đổi của chi phí sinh hoạt theo thời gian. Khi chỉ số CPI tăng đồng nghĩa với việc mức giá hàng hóa trung bình tăng lên và ngược lại.

Báo hiệu lạm phát, suy giảm nền kinh tế

Chỉ số CPI như một chuông cảnh báo giúp chúng ta cũng có thể nhận biết được nền kinh tế có đang rơi vào tình trạng lạm phát hay không. Khi chỉ số CPI tăng, điều này thể hiện mức giá hàng hóa tăng, tức là lạm phát đang có dấu hiệu gia tăng. Khi mà giá tăng đến mức độ “chóng mặt” thì lạm phát sẽ trở thành siêu lạm phát.

Khi chỉ số CPI giảm cho thấy nguy cơ sụt giảm của tổng cầu, dẫn đến tình trạng giảm phát, kéo theo đó là sự suy thoái về kinh tế và gia tăng tình trạng thất nghiệp.

Cách tính chỉ số CPI

Công thức tính

cong thuc tinh cpi

Trong đó:

  • Pt là giá của năm nghiên cứu
  • P0 là giá của năm gốc
  • Q0 là số lượng hàng hoá của giỏ hàng

Các bước tính CPI cụ thể

  • Bước 1: Cố định giỏ hàng hóa: lương thực, quần áo, chất đốt, đi lại, viễn thông,.. Bước này được thực hiện thông qua các cuộc điều tra xã hội học, dựa trên đó người ta sẽ xác định những mặt hàng, dịch vụ tiêu biểu mà người tiêu dùng sẽ mua.
  • Bước 2: Xác định giá cả: thống kê giá cả các mặt hàng, dịch vụ trong giỏ hàng hóa cố định tại mỗi thời điểm.
  • Bước 3: Tính chi phí của giỏ hàng cố định: sử dụng số liệu thống kê về giá cả để tính chi phí của giỏ hàng đó tại các thời điểm khác nhau.
  • Bước 4:  Chọn một thời kỳ gốc để so sánh và tính chỉ số theo công thức. Lấy chi phí của giỏ hàng năm t chia cho chi phí của giỏ hàng trong năm gốc, thu được CPI.

Lưu ý: chỉ số giá tiêu dùng thường được tính theo năm nên chi phí mua hàng hóa cũng được tính cho cả năm.

Bên cạnh đó, từ chỉ số CPI ta còn tính được chỉ số lạm phát của một thời kỳ theo công thức sau: 

chi so lam phat

Ví dụ: Giá cả của hàng hoá C trong năm nay là 120.000 VNĐ, trong năm người tiêu dùng đã mua 1400 đơn vị hàng hóa. Giá hàng hóa X của năm trước là 95.000 VNĐ và số lượng hàng hóa người tiêu dùng mua là 1300 đơn vị hàng hóa.

Giải: 

Chỉ số giá tiêu dùng:

vi du cach tinh cpi

Chỉ số CPI có ảnh hưởng như thế nào?

Khi đánh giá nền kinh tế không thể bỏ qua chỉ số CPI. Sự biến động này cũng tác động không ít đến các yếu tố kinh tế khác, cụ thể:

Chỉ số CPI tăng

chi so cpi anh huong the nao

Chỉ số giá tiêu dùng tăng đồng nghĩa với việc giá cả của các loại mặt hàng cũng tăng, điều này tác động mạnh mẽ đến đời sống của người dân đặc biệt là với những bộ phận có thu nhập thấp. 

Chỉ số CPI giảm

Khi chỉ số CPI giảm thì giá cả của hàng hóa lúc này cũng sẽ giảm theo. Nếu thu nhập của người dân vẫn duy trì ổn định và không có biến động thì mức sống của họ sẽ được nâng cao hơn.

Trên thực tế thì không phải lúc nào cũng vậy, đây chỉ là giả thiết khi thu nhập của người tiêu dùng không đổi. Việc giảm phát chỉ tốt trên một khía cạnh nào đó, ví dụ như giá tiền mạng giảm vì dịch vụ internet phát triển nhưng điều này đồng nghĩa với việc nhân công bị cắt giảm, số người dân thất nghiệp tăng lên. Dẫn đến hệ luỵ là không đủ kinh phí cho chi tiêu gia đình, chắc chắn chất lượng cuộc sống cũng giảm theo.

Ứng dụng của chỉ số CPI

ung dung cua cpi

CPI là một chỉ số quan trọng để đánh giá nền kinh tế của một quốc gia. Vì vậy, người ta thường áp dụng chỉ số này vào những trường hợp như sau:

Dự đoán trước những biến động về giá

Chúng ta có thể đưa ra được những nhận định khách quan về nền kinh tế đất nước thông qua chỉ số CPI. Qua đó, chính phủ, các doanh nghiệp cũng như người dân có thể đưa ra được những dự đoán về tốc độ biến động của giá cả hàng hóa – dịch vụ. Từ đó có sự chuẩn bị trước khi giá thay đổi.

Điều chỉnh các chính sách kinh tế

Người ta thường dựa vào chỉ số giá tiêu dùng để xem xét mức độ hiệu quả của những chính sách kinh tế mà chính phủ đề ra. Bởi vì chỉ số giá tiêu dùng là cung cấp những thông tin về sự thay đổi giá cả trong nền kinh tế. Nhờ đó chính phủ có thể điều chỉnh các chính sách kinh tế cho hợp lý hoặc có cơ sở để đưa ra những chính sách hỗ trợ về tài chính, tiền tệ… 

Điều chỉnh các thành phần kinh tế

Thông qua những thông tin nghiên cứu đa dạng của chỉ số giá tiêu dùng, chính phủ sẽ điều chỉnh các thành phần kinh tế khác nhau. Điều này tác động đến sự thay đổi giá các của sản phẩm hàng hóa, dịch vụ. Nó sẽ ngăn ngừa tình trạng giảm phát xảy ra. 

Ví dụ như trong thời kỳ cao điểm của mùa dịch Covid 19 vừa rồi, giá khẩu trang tăng lên một cách mất kiểm soát, khiến chỉ số giá tiêu dùng tăng cao. Để giải quyết tình hình đó chính phủ đã thực hiện các chính sách điều tiết thị trường để ngăn chặn việc tăng giá “đột biến” của khẩu trang.

Điều chỉnh mức lương và an sinh xã hội

Chỉ số CPI còn được ứng dụng để nhà nước có mức điều chỉnh về thu nhập của người dân thông qua nghiên cứu về chi phí sinh của người lao động. Cụ thể, khi mà chỉ số giá tiêu dùng tăng lên đồng nghĩa với việc giá cả trung bình của hàng hóa cũng tăng. Để điều chỉnh mức lương cơ bản phù hợp mức chi tiêu của hàng hoá tiêu dùng, nhà nước sẽ có chính sách điều chỉnh về mức lương. Đồng thời chính phủ còn phải điều chỉnh kịp thời các chế độ phúc lợi an sinh xã hội, ngăn chặn lạm phát trong thuế xuất.

Công cụ để điều chỉnh giá trị đồng Đô La

Giá trị đồng đô la tăng hay giảm cũng có tác động lớn đến giá trị của những sản phẩm nhập khẩu. Bởi đồng đô la chính là loại tiền tệ được sử dụng chung trong các giao dịch thương mại quốc tế, lưu thông trên nhiều quốc gia.

Khi giá đồng đô la tăng, khiến giá sản phẩm tăng buộc người tiêu dùng phải bỏ ra chi phí lớn để mua sản phẩm, Từ đó, CPI tăng lên và nếu cứ tăng như vậy thì nguy cơ lạm phát xảy ra là khá cao.

Một số hạn chế của chỉ số CPI

Cách tính toán CPI là sử dụng giỏ hàng hoá cố định nên có các hạn chế thường gặp như sau:

  • Bởi vì CPI sử dụng giỏ hàng hoá cố định nên nó không phản ánh được toàn bộ. Khi giá của một mặt hàng này tăng mạnh hơn so với các mặt hàng khác thì tâm lý của người tiêu dùng sẽ hạn chế mua những mặt hàng đã trở nên quá đắt đỏ mà thay vào đó mua những mặt hàng khác thay thế với giá rẻ hơn. 
  • Thứ hai là nó không phản ánh được sự xuất hiện của những hàng hoá mới vì CPI sử dụng cố định giỏ hàng hoá . Chính vì vậy nó đánh giá mức chi phí cao hơn thực tế và không đo lường được các sản phẩm thực tế của nền kinh tế.
  • Cuối cùng là khi mức giá của một hàng hóa tăng tức là chất lượng hàng hóa cũng tăng. Mà sự thay đổi về chất lượng hàng hóa sẽ không được phản ánh trong chỉ số giá tiêu dùng. Do vậy nó có xu hướng phóng đại mức giá do chất lượng hàng hóa tăng cao.

Mối liên hệ giữa CPI và lạm phát

Chỉ số giá tiêu dùng và lạm phát có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Cụ thể, chỉ số CPI là một công cụ dùng để đo lường tỷ lệ lạm phát của mỗi quốc gia trong một thời điểm xác định.

moi quan he cpi va lam phat

Lời kết

CPI là một chỉ số quan trọng trong việc đánh giá nền kinh tế vĩ mô. Nếu hiểu rõ chỉ số này sẽ giúp ích rất nhiều cho chính phủ, các doanh nghiệp và người dân. Và mong rằng bài viết này sẽ hỗ trợ các bạn trong việc tìm hiểu các vấn đề về lĩnh vực kinh tế.